Universal Design is geen nieuwe of gespecialiseerde vorm van ontwerpen, maar een strategie die gebruikt kan worden om de kwaliteit en de bruikbaarheid van producten, diensten, gebouwen, informatie en communicatie (ICT) te verbeteren en te verruimen. Centraal in dit mensgerichte ontwerpproces staat het participatief ontwerpen en het testen met gebruikers, mensen die ten gevolge van een of andere fysieke of mentale beperking dreigen te worden gediscrimineerd en gehinderd in hun omgang met objecten, diensten, gebouwen, ICT (Information and Communication Technology).
Simulaties waarbij studenten of professionelen geblinddoekt of in een rolstoel een ervaringsparcours afleggen, kunnen nuttige werktuigen en meetinstrumenten bieden om reële objecten, situaties of ruimten te testen. Tegelijk geven simulaties inzicht in de fysieke en technische obstakels waarmee bepaalde personen op vrij permanente basis moeten afrekenen. Ze kunnen zelfs bijdragen tot een sterkere empathie, maar ze mogen niet de illusie creëren dat de betrokkenen hierdoor ook inzicht krijgen in de permanente fysieke, zintuiglijke, mentale beperkingen en in de psychologische effecten ervan. Noodzakelijke professionele aandacht voor de diversiteit van menselijke beperkingen en mogelijkheden, kan wel indringend en efficiënt gevoed en ondersteund worden door zulke ervaringsgestuurde leerprocessen.
Laurie Ringaert (2002) relativeert deze handicapsimulaties en reduceert hun effect tot 'ervaren van de ontoegankelijke omgeving'.
Al te lang werden gebreken van mensen gebruikt om de hele persoon te typeren. Men benoemde de blinde, de lamme, de kreupele, de zot ongenuanceerd. Termen voor de beschrijving van personen met fysieke en/of mentale beperkingen zijn de laatste decennia sterk geëvolueerd en geven daarmee uitdrukking aan een wijzigende perceptie van het volkse begrip gehandicapte. Verouderde omschrijvingen als 'gebrekkigen en verminkten' evolueerden over invalide, mindervalide, andersvalide naar 'personen met fysieke en/of mentale beperkingen'. Dit getuigt ook van een groeiende aandacht voor de essentie van de persoon achter een louter lichamelijk of een geestelijk kenmerk.
In Angelsaksische landen geldt de vuistregel 'People First' om vervolgens consequent de vrouw of de man centraal te stellen en te spreken van 'een vrouw die blind is' in plaats van 'een blinde', of van 'een man die gehoorgestoord is' in plaats van 'een dove'. Het is van fundamenteel belang dat professionelen, artsen zowel als ontwerpers, verder kijken dan het fysieke lichaam en de persoon benaderen in zijn integriteit en totale persoonlijkheid.
In mei 2000 ondertekende het Zweedse parlement het baanbrekende besluit: 'Van patiënt naar burger, een nationaal actieplan voor gehandicaptenbeleid'. Vooral de verschuiving in perceptie van 'patiënt' naar 'burger' is kenmerkend voor de Scandinavische aanpak.
Professionelen kunnen fenomenen van menselijke handicap ensceneren of simuleren, maar de totaalmenselijke ervaring van tijdelijk of permanent leven met fysieke en/of mentale beperkingen, kan maar gedeeltelijk doorgegeven worden via getuigenissen, langdurige samenwerking, observaties, etnografische analyses, kunst. Het British Film Institute ontwikkelde in samenwerking met de organisatie Disability Equality in Education een boeiende onderwijsgids, 'Disabling Imagery
', waarin het fenomeen handicap via het medium film op indringende wijze verduidelijkt wordt.
Voor praktijkvoorbeelden in het architectuuronderwijs: zie 'Onderwijs en onderzoek'.
Terug naar boven